ارزيابي و نظارت در موسسات پرتو تشخيص و پرتو درماني (كليات)

نظارت در موسسات راديولوژی تشخيصی، پزشکی هسته ای وراديوتراپي اززمان شروع در خواست متقاضی تا انجام خدمات پزشکی توسط آنها در چهارمرحله زيرضروری وقابل اجرا است. هر يک از اين مراحل شامل موارد نظارتی مختلفی است که توسط واحدهای مربوطه در وزارت بهداشت، سازمان انرژی اتمی ويا نمايندگان آنها(مثلاٌ مؤسسات فيزيک پزشکی بعنوان بازوهای اجرائی) قابل پيگيری است. در ذيل خلاصه ای از موارد اصلی نظارتی در هرمرحله به استحضار میرسد. بديهی است هر کدام شامل مقررات ودستورالعمل هاي خاص می باشد که بايد در چهارچوب قانون حفاظت در برابر اشعه، آئين نامه های اجرائی اين قانون، قوانين ودستورالعمل های وزارت بهداشت واستانداردهای بين المللی بصورت آئين نامه های مجزا تصويب وبه متقاضيان اعلام شود. در اين زمينه نظارت در مؤسسات تشخيصي که از دستگاهها غير يونيزان استفاده می کنند (مثل MRI) بايد عمده موارد ذيل به استثنای موارد مربوط به کنترل ونظارت تشعشات يونيزان اعمال شود که درآيين نامههای پيشنهادی در نظر گرفته خواهد شد.

مراحل نظارت

A - مرحله موافقت اصولی

B- مرحله احداث وتجهيز نمودن

C – مرحله بهره برداری (پروانه راه اندازی)

D – مرحله استفاده کاربری از دستگاه (فعاليت خدماتی)

انواع نظارت وصدور مجوز

الف- ارزيابی وصدور مجوز شروع بکار ( موافقت اصولی )

ب- نظارت بر محل احداث ، ساختمان وتجهيزات ساختمانی

ج- نظارت بر انتخاب دستگاه ، خريد، نصب وتجهيزات جانبی

د- نظارت بر پرسنل وپرتوکاران

ه- نظارت بر عملکرد صحيح دستگاهها وروشها

موارد نظارت وصدور مجوز که در 5 گروه فوق قرار می گيرند در ذيل آمده است در اين ارتباط سازمان مسئولوناظررسمیدر هر کدام از موارد زيردرجلوی آنها پيشنهاد شده است. در اين موارد سازمان به سازمان انرژی اتمی و وزارتخانه به وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی اطلاق می شود. بعلاوه حروف D,C,B,A مرحله زماني نظارت را نشان ميدهد كه تعريف آن در فوق آمده است.

الف- ارزيابی و مجوز شروع بکار (موافقت اصولی )

1- تائيد درخواست براساس نياز جامعه والويت های وزارت بهداشت (A) (وزارتخانه)

2- تطابق درخواست با سطح بندی (A) (وزارتخانه)

3- ارزش يابی وتائيدصلاحيت صاحب امتياز و شخص مسئول (A) (وزارتخانه)

4- تائيدشهروموقعيت محل احداث (A) (وزارتخانه)

ب- نظارت وتائيد محل احداث، ساختمان وتجهيزات ساختمان

1- تائيد محل احداث وفضای آن (A)(سازمان)

2- تائيد طراح ساختمان موسسه (B)(سازمان)

3- نظارت برطراحی اتاق محل نصب دستگاه (B) (سازمان)

4- نظارت برمحاسبات حفاظ وتائيد آن (B)(سازمان)

5- انجام مونيتورينگ و دزيمتری محيطی (C)(سازمان)

ج- نظارت بر انتخاب دستگاه ، خريد ، نصب وتجهيزات جانبی

1- تائيدنوع و مشخصات دستگاه (B)(وزارتخانه)

2- تائيد کارخانه سازنده ،قيمت و روال نگهداری (B)(وزارتخانه)

3- تائيد تطابق خصوصيات دستگاه نصب شده با مشخصات اعلام شده توسط سازنده( تست پذيرش دستگاه

( Acceptance Testing and Commissioning) (C)(وزارتخانه)

4- نظارت بر سفارش وتهيه تجهيزات حفاظتی (C)(وزارتخانه)

5- نظارت بر سفارش وتائيد تجهيزات کنترل کيفی و کاليبراسيون ودزيمتری (C) (وزارتخانه)

د-نظارت بر پرسنل وپرتوکاران

1- نظارت برتعداد و صلاحيت پرتوکاران C,D)) (وزارتخانه)

2- تائيد صلاحيت شخص مسئول حفاظت اشعه (C,D)(سازمان)

3- تائيد صلاحيت شخص مسئول فيزيک پزشکی (C,D)(وزارتخانه)

4- نظارت بر دزيمتری فردی پرسنل (D)(سازمان)

5- نظارت بر آموزش وارتقاء دانش پرتوکاران وکاربران (C,D)(وزارتخانه)

6- نظارت بر شرح وظايف ومسئوليت پرسنل (C,D)(وزارتخانه)

7- نظارت بر مديريت و گردش کار بخش (D) (وزارتخانه)

ه- نظارت بر عملکرد صحيح دستگاهها وروشها (كليه موارد در مرحله D انجام شود مگردر مواردي كه بيان مي شود)

1- نظارت برانجام تست های کنترل کيفی دوره ای وتائيد آنها شامل سه بخش

1 -1- کنترل کيفی کلينيکی(کيفيت تشخيص پاراکلينيکی ودرمان راديوتراپی) (وزارتخانه)

2-1-آناليز علل خرابی يا تکرار آزمايشات ورفع مشکلات ونواقص (وزارتخانه(

3-1- كنترل كيفي فيزيكي (بررسي پارامترها و اجزاء دستگاههاي تصويربرداري وراديوتراپي)

4-1- محاسبه دوز بيمار (سازمان(

2- تائيد نوع روشهای تشخيصي يا درمانی (Procedures) قابل انجام درهرموسسه ونظارت برانجام صحيح آنها (C,D)(وزارتخانه)

3- نظارت بر کاليبراسيون دستگاهها واطمينان از تداوم عملکرد صحيح آنها (C)(وزارتخانه)

4- مونيتورينگ ودزيمتری محيطی (سازمان)

5- مونيتورينگ خروجی دستگاههای پرتوزا از لحاظ کمی وکيفی (سازمان)

6- نظارت بر کاربردومصرف موارد راديواکتيو (سازمان)

7- نظارت بر رعايت اصول حفاظت پرتويی برای بيمار و پرسنل (سازمان)

8- نظارت بر توجيه پذيري آزمايشات پرتو تشخيص و پرتو درمان (وزارتخانه)

9- نظارت بر بهينه سازی آزمايشات پرتو تشخيصي و پرتودرمانی (سازمان)

در پايان به استحضار میرساند نظارتهای فوق جهت تمام موسسات راديولوژی تشخيصي مرسوم، آنژيوگرافی، ماموگرافی، سیتیاسکن، فلورئوسکوپی، پرتونگاری MRI، التراسوند، اندازه گيری دانسيته استخوان، ليزر، پزشکی هستهای، راديوتراپی، (تله تراپی وبراکیتراپی)ضروری است. ازآنجائيکه تعداد اين دستگاهها (طبق ليست های پيوست مندرج در خبرنامهای انجمن فيزيک پزشکی ايران) در حال حاضر به بيش از 236 دستگاه سی تياسكن، 62 دستگاهMRI ، 84 دستگاه آنژيوگرافی،81 دستگاه پزشکی هسته ای و 41دستگاهراديوتراپی میباشد و چندين برابر اين دستگاهها ومربوط به دستگاههای راديولوژی روتين است که در اکثر شهرهای کوچک و بزرگ موجودند، اين نظارت در صورتی، عملی وموثر است که از ابزار و امکانات مناسب در مملکت استفاده شود و در قبال نتايج ارزنده وسرنوشت ساز آن بهای لازم جهت تامين ابزار و امکانات پرداخت شود.

من ا...التوفيق

دكتر محمد علي عقابيان

رئيس انجمن فيزيك پزشكي ايران